سیستم و شیوه های مختلف مدیریتی و اجرایی حکومتی به تناسب شرایط سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و حتی موقعیت سوق الجیشی و... در طول تاریخ با تفاوت های جزئی و کلی وجود داشته و دارد. یکی از این شیوه ها، مردم سالاری دینی است که در ایران بر دو رکن جمهوریت و اسلامیت قرار دارد. یکی از نمودها و مصادیق جمهوریت و مردم سالاری، قضیه ی انتخابات است که به دو صورت مستقیم و مردمی (شورای اسلامی شهر و روستا، مجلس شورای اسلامی، ریاست جمهوری، خبرگان رهبری) و غیرمستقیم و واسطه ای (رهبری، رای اعتماد وزراء و...) صورت می پذیرد.

قانون درباره ی شرایط و الزامات هر یک از داوطلبان انتخابات کشور، وظایف و اختیارات، پیشگیری و نظارت برحسن اجرا و تخلفات و... پیش بینی های مقتضی را اندیشیده و گنجانده است. روش های متنوع و مختلفی نیز برای تبلیغات و خود را به مردم شناساندن، وجود دارد که روی طیف وسیعی از پوپولیستی، عوامفریبی، تحریک احساسات و سوءاستفاده از گرایش ها و تعصبّات قومی و مذهبی و... تا مباحث کارشناسی و مناظره های رو در رو و... قرار می گیرند. این روش ها و سبک های تبلیغاتی در حالت کلی بر دو نوع زیر قابل تقسیم و تفکیک اند:

1-روش های مبتنی بر تقویت شناخت (بُعد موثر و مثبت یا ناکارآمد و منفی)

2- روش های مبتنی بر تحریک احساسات (بُعد موثر و مثبت یا ناکارآمد و منفی)

که این هر دو نیز می توانند در دو بُعد موثر و کارآمد و مثبت یا ناموثر و ناکارآمد و منفی قرار گیرند. بعنوان مثال در یک جامعه ی سنّتی ممکن است روش بحث و گفتگوی علمی مبتنی بر شناخت، منجر به بی حوصلگی شنوندگان و پراکندگی افراد شود و در عمل، کارکرد ناموثر و منفی داشته باشد که همان روش در جمع و محفلی فرهنگی ممکن است بسیار موثر و کارآمد واقع گردد.

یکی از روش هایی که طی چند سال در انتخابات ریاست جمهوری و شورای اسلامی شهر و روستا و نمایندگی مجلس از سوی برخی از داوطلبان به وفور مورد استفاده قرار گرفته است، تحریک احساسات و بهره برداری رأی آوری از قِبَل آن بوده است که می توان به وفور مصداق های عینی از همان لحظات ثبت نام و ایام قانونی تبلیغات و ستادها و گروه های مجازی و شبکه های اینترنتی و... نام برد. کار اصلی دلقک در 4 مورد جلب توجّه، اجرای نمایش، ارسال پیام، دریافت رضایت و صله خلاصه می شود که از آغاز تا انتها از ترکیبِ شکلک، رنگ، ادا، ابزار، صدا، مهارت، ترفند و خلاقیّت ها استفاده می کند. این روش به ویژه توسط عده ای از داوطلبان شورای اسلامی شهر مورد استفاده قرار گرفته و می گیرد تا آگاهانه یا ناآگاهانه، موج تبلیغاتی مورد نظر خود را ایجاد نماید. عمدتاً از شعارهای دهان پرکن و تعجب آور، رنگ ها و لباس ها و شکلک های مضحک و نخ نما استفاده می کنند و موجبات جلب توجه اقشاری از جامعه به ویژه جوانان، ناراضیان و تمسخرکنندگان قضیه ی انتخابات و پرکردن اوقات فراغت افرادی با فان و شوخی و خنده را فراهم می کنند. این دلقک های انتخاباتی گاهی توانسته اند با همین روش های مبتنی بر تحریک احساسات، وارد بُعد تاثیرگذاری و کارآمدی شوند و با کسب آراء قانونی مردم به نهاد شورای شهر یا مجلس نمایندگان راه یابند.

روش دیگر که رنگ غالب جنسیتی دارد، بزک کردن، آرایش غلیظ و غیرواقعی نمودن، روتوش چهره و بکارگیری تکنیک های فتوشاپ و گرافیک و تصویربرداری حرفه ای است تا خانم کاندیدا را چنان زیبا و جذّاب نشان دهد که جلب توجّه نماید و در حافظه ی تصویری و خواستِ ناخودآگاه هواداران بماند. تفاوت این روش با زیبایی و برازندگی ظاهری و خدادادی آن است که کاندیدای خانم با تکیه بر این تکنیک ها سعی در خودزیبانمایی غیرواقعی و جلوه گری و عشوه آوری دارد. تاسف برانگیز آن است که امروزه این شیوه ی بزک کاری در انحصار خانم ها نمانده و برخی کاندیداهای مرد نیز به صورت زننده و گسترده از آن استفاده می کنند.

معایب شناسی

این دو روش دلقک و بزک، اگر چه در نگاه اول ممکن است سبب ایجاد جذابیت و تجمّع عده ای خاص از جمعیت هدف گردد اما با روح و ذات اصل عمل که شورای اسلامی یا نمایندگی مجلس است در منافات و ضدیت می باشد. به این معنا که با روشی نادرست و برجسته کردن و تاکید نمودن بر ویژگی خاصی که هیچ تاثیری بر عملکرد فرد در پارلمان محلی یا ملّی ندارد، وسیله ی کسب این موقعیت که آراء می باشد را کسب می کند. مانند دانشجویی که برای قبولی در آزمون به نمره و دانش و اطلاعات نیاز داشته باشد و روش مناسب آن تمرین و مطالعه باشد امّا متوسّل به عشوه و طنّازی و مخ زدن استاد گردد! اینجاست که هدف، وسیله را توجیه نمی کند و از نظر عقلی، منطقی و اخلاقی شیوه ای ناسالم و طبعاً محکوم به نفی و شکست است.

می توان از شهرها و حوزه های مختلف انتخابی، نمونه های برجسته ای از این دلقک ها و بزک ها را نام برد که بعنوان مثال در انتخابات سال 1396 شوراهای اسلامی شهرهای مختلف، از عنوان زیبای ناخفته و در مهاباد و بوکان با شعار تعامل با دنیا، دلفین کوردی و... استفاده گردید.

از معایب و آسیب های دیگر این روش، مهجور و مغفول ماندن روش های صحیح و سالم تبلیغات و انتخابات است که در جامعه ی در حال گذار از سنّتی به مدرنیته شاید چندان مورد استقبال عموم قرار نگیرند. علاوه بر این کسر شأن جایگاه نمایندگی مردم – چه در شورا و چه در مجلس- و به صورت غیرمستقیم انعکاس شعور جمعی عده ای از همین جامعه را به دنبال خواهد داشت که سرانجام منجر به عقب کشیدن انسان های باآبرو و سرشناس و حیامند در پانهادن به این عرصه های حساس خدمتگزاری می شود.

شاید بتوان تنها نقطه قوّت این روش را پاسخی موقّت به تنوع خواهی قشری از جامعه و تزریق مقداری شور و شلوغی به بازار گرم انتخابات دانست که به مراتب مضرّات و معایب آن بسیار عمیق تر و ماندگارتر است و در صورت موفقیت دلقک و بزک به کسب آراء عمومی، این اثرات تا مدّتها در مقیاسی وسیع بر جا و در حافظه ی جمعی می ماند و شاید به الگویی برای افراد دیگر و نسل بعدی تبدیل گردد.

 

راهکار و پیشنهاد

متناسب با قانون و حقوق افراد و آزادی هم میهنان نمی توان اینگونه افراد را از ورود به عرصه ی انتخابات منع کرد امّا پیشنهاد می شود که مردم با آگاهی و شعور سیاسی بالا، این گونه داوطلبان و روش های منفی را با رای ندادن به آنها در همان حد ایجاد شلوغی موقّت نگه دارند و از ورود آنان به این موقعیت های حساس شورا و مجلس باز بدارند.

همچنین پیشنهاد می شود که هئیت های نظارت و اجرایی و در مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان، از تائید صلاحیت این گونه افراد – در صورت محرز بودن- بپرهیزند و بجای آن میدان به شایستگان و متخصصان کارامد و مجرّب بدهند.

از نخبگان و صاحبنظران نیز درخواست می شود تا اینگونه آسیب شناسی ها را با اطلاع رسانی، تحلیل و آموزش صحیح روش های مدرن و مختلف تبلیغات و انتخابات سالم برای جامعه و اهل مطالعه و عموم مردم، بیان و روشن و شفاف نمایند.

 انتشار:

شماره 4 دو هفته نامه مکریان امروز

پایگاه خبری تحلیلی مکریان