استاني شدن انتخابات خوب يا بد؟

خبرنگار صدای آَشنا از راهروهای مجلس گزارش می دهد

هفته گذشته نمایندگان مجلس كليات طرح استاني شدن انتخابات را تصويب كردند. نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی با ۱۴۴ رای موافق، ۷۳ رای مخالف و ۴ رای ممتنع کلیات طرح استانی شدن حوزه‌هاي انتخابیه مجلس شورای اسلامی را تصویب کردند و این طرح برای رفع ابهامات، به کمیسیون شوراها و امور داخلی کشور ارجاع داده شد.

اما اين طرح موافقان و مخالفاني دارد و اين سوال مطرح مي‌شود كه طرح استاني شدن انتخابات خوب است يا بد.

اين طرح ‌از دوره پنجم مجلس همواره مطرح بوده است. در پیش نویس اولیه این طرح استانهای آذربایجان غربی و سیستان و بلوچستان و حوزه انتخابیه بیجار از استان کردستان از این طرح مستثنی شده بودند، که در طرح جدید تنها اقلیت های دینی اعم از زرتشتیان، ارامنه و کلیمیان همانند گذشته از اجرای این طرح مستثنی هستند. براساس طرح مذکور نماینده یک حوزه انتخابیه توسط مردم استان انتخاب مي‌شود. اين به آن معناست بر‌اساس این طرح نامزد یا نامزدهایی که حداقل ۱۵ درصد آرای صحیح مأخوذه حوزه انتخابیه را کسب کنند و بالاترین رای را در کل استان بدست آورند، نماینده یا نمایندگان استان از آن حوزه انتخابیه محسوب می‌شوند.

به بیان دیگر، نامزدهای یک حوزه انتخابیه همچون گذشته برای آن حوزه ثبت‌نام مي‌کنند اما علاوه بر کسب آرای مردم آن حوزه انتخابیه، مردم سراسر استان، فرد منتخب را گزینش مي‌کنند و هر کدام از نامزدهای آن حوزه انتخابیه که بالاترین رأی را کسب نماید، به عنوان نماینده آن حوزه انتخابیه به مجلس راه مي‌یابد.

آنچه که از اين طرح نصيب مي‌شود اين است که نامزدهاي انتخاباتي در عين حالي که از حوزه‌هاي شهرستان‌ها، بخش‌ها و روستاها برمي‌خيزند اما در يک گستره وسيع‌تر يعني استان در معرض راي مردم قرار مي‌گيرند.

به گزارش صدای آشنا یکی از مهمترین سئوال هایی که اینروزها اصحاب رسانه در راهرو های مجلس از نمایندگان می پرسند  سر انجام طرح استانی شدن انتخابات است. مساله ای که باید به آن توجه کرد شیوه فعلی انتخابات مجلس شورای اسلامی است که نمایندگان را واداشته که به فکر اصلاح آن باشند.

جواد جهانگیرزاده، نماینده مردم ارومیه در گفت و گویی کوتاه با صدای آشنا ضمن انتقاد از شیوه فعلی انتخابات می گوید: انتخابات فعلی بسیار ساده و قابل انتقاد است اما نباید در اصلاح ساختار آن تعجیل کرد.

دکتر محمد قسیم عثمانی،  نماینده بوکان در این باره می گوید: آنچه مسلم است شكل و ساختار فعلى انتخابات مجلس با شكل مطلوب آن فاصله دارد و همه ى اينگونه تلاش ها در جهت تبديل وضع موجود به وضع مطلوب است. اينكه جناح هاى مختلف در اين جهت تلاش مي كنند نشان از غير سياسي بودن اين طرح است و منطق حكم مى كند كه تغييرى در اين ساختار پيش بيايد تا نهايتاً منجر به كارآمدى بيشتر مجلس شود.

این عضو مجمع نمایندگان استان آذربایجان غربی که یکی از طراحان اصلی طرح استانی شدن انتخابات به شمار می رود ضمن تشریح برخی ویژگی های این طرح به اروم نیوز گفت: اين طرح، طرحى مابين استانى كامل و شهرستانى كامل است، بدين ترتيب كه هر كانديدا بايد حداقل ١٥ درصد آراى حوزه ى اختصاصي خود را كسب كند تا آراى وى در سطح استان به آراى حوزه اختصاصى اش اضافه و مورد محاسبه قرار گرفته و مبناى انتخاب باشد. بنابراين در استانى مثل استان ما، هر فرد به ١٢ نفر رأي مي دهد و براى هر حوزه انتخابيه به اندازه ى تعداد نماينده ى آن حوزه انتخابيه رأى خواهد داد. بدين ترتيب ملاك انتخاب، رأى حداكثرى هر كانديدا در كل استان خواهد بود مشروط به اينكه حداقل ١٥ درصد آراى حوزه ى انتخابيه ى شهرستانى خود را كسب كرده باشد.

از آنجا که این طرح بارها در مجلس مورد بررسی و حتی تصویب قرار گرفته است ولی در نهایت با مخالفت شورای نگهبان روبرو شده است. موافقان این طرح با اشاره به تفاوت این طرح با طرح های گذشته از آن دفاع می کنند. نماینده بوکان در این باره می گوید: طرح هاى قبلي همانند انتخابات مجلس خبرگان به صورت استانى كامل طراحى شده بود و تفاوت طرح فعلي با طرح هاى قبلي در اينست كه طرح جديد به صورت تركيب استانى- شهرستانى در نظر گرفته شده و هيچ حوزه اى فاقد نماينده نخواهد بود.

اما مخالفان طرح مذکور معتقدند که با اجرای این طرح هزینه های تبلیغات کاندیداهای نمایندگی در مجلس بسیار بالا خواهد رفت و به تبع آن فقط افراد متمکن قادر به رقابت خواهند شد. آنها با اشاره به ارتباط آسان مردم با نمایندگان در شرایط فعلی اعتقاد دارند با تصویب و اجرای این طرح پل ارتباطی  بین مردم و نظام ( منظور نمایندگان مجلس است) قطع خواهد شد.

عثمانی در این باره می گوید: هر طرحى اعم از طرح موجود و وضعيت فعلى داراي مزايا و معايبي است و اين طرح ها به صورت سياه يا سفيد نيستند. به نظر بنده اين طرح هزينه ى نامزدها را افزايش چندانى نخواهد داد چون مكانيسم تبليغات و اطلاع رسانى تغيير خواهد كرد، بله اگر همان مكانيسم تبليغات كه در يك شهرستان انجام مى شود بخواهد در يك استان انجام شود هم پرهزينه است و هم غيرممكن. به نظر مي رسد تبليغات كانديداها يا ائتلاف هايي كه شكل مي گيرد عمدتاً از طريق شبكه هاى استانى صدا و سيما انجام خواهد شد و بدين ترتيب هزينه ى تبليغات كاهش خواهد يافت. اما از اين حيث كه افراد شناخته شده و يا شاخص زمينه ى رأى آورى بالاترى دارند يك واقعيت و شايد يكى از محاسن اين طرح است.

یکی دیگر از انتقاداتی که مخالفان به این طرح دارند، تلاش برای حفظ ترکیب فعلی مجلس است. آنها می گویند چرا همیشه این طرح در سال آخر عمر مجلس مطرح می شود؟

جواد جهانگيرزاده، نماينده اروميه و معاون مركز پژوهش‌هاي مجلس معتقد است: اين طرح از ورود نيروهاي جديد اجتماعي به مجلس جلوگيري مي‌كند و كساني كه در استان مشهور هستند و به عوامل قدرت و ثروت دستيابي دارند، مي‌توانند راي بياورند و همچنين در اين طرح نمايندگان كنوني شانس بيشتري براي كسب آرا دارند.

اما نماینده بوکان ضمن رد این ادعا می گوید:  اگر هدف حفظ ترکیب فعلی مجلس بود ٤٠ درصد نمايندگان با اين طرح مخالفت نمي كردند. از اين طرح اهداف بلندتر و عام المنفعه دنبال مي شود و مهمترين هدف آن حضور بيشتر چهره هاى علمى، كارآمد، مؤثر و توانمند در مجلس و تلاش مشترك در جهت توسعه متوازن استان ها و نيز افزايش زمينه فعاليت حزبى در انتخابات كشور است. شأن مجلس بالاتر از اين است كه منافع ملى را فداى حفظ كرسي نمايندگان حاضر در مجلس نمايد.

به نظر مي‌رسد كه دولت هم چندان مايل به اجراي اين مصوبه نيست.

 چندی پیش مجید انصاری معاون پارلمانی رئیس‌جمهور با برشمردن اشکالات طرح استانی شدن انتخابات مجلس اعلام کرد: به طور کلی دولت با این طرح مخالف است. وی با اشاره به اشکالات طرح نمایندگان برای استانی شدن انتخابات مجلس گفت: این طرح، استانی محض نیست و تلفیقی از استانی و شهرستانی است؛ در نتیجه معایب شهرستانی بودن در آن حفظ شده و محاسن استانی بودن از بین رفته است.

انصاری ادامه داد: در این طرح مشخص نشده است که اگر در یک شهرستان صلاحیت کاندیدا رد شد و فرد دیگری نبود یا اینکه نماینده‌اي استعفا کرد و یا خدایی ناکرده فوت کرد آیا در مرحله بعد در محدوده همان شهرستان رای‌گیری مي‌شود یا در سطح کل استان؟!

نماینده مردم بوکان در خصوص ایرادات معاون پارلمانی رئیس جمهور به اروم نیوز می گوید: ما براى اين حالت ها در حال حاضر قانون داريم كه مي گويد اگر يك استان (كل استان) بدون نماينده شود انتخابات ميان دوره اى در آن استان برگزار خواهد شد. ولى چنانچه يك يا چند حوزه در يك استان بدون نماينده شود؛ نيازى به انتخابات ميان دوره اى نيست و نمايندگان موجود استان به عنوان نماينده ى معين يا كفيل انجام وظيفه خواهند كرد. با تصويب اين طرح هر نماينده، نماينده كل استان خواهد شد و نگرانى از اين بابت به حداقل ممكن مي رسد.

به گفته بسیاری از صاحب نظران این طرح تلاشی است برای حزبی کردن انتخابات، تلاشی که مخالفان از جمله دولتی ها معتقدند در شرایط فعلی بنا به هر دلیلی در فضای سیاسی کشور احزاب قوی ای وجود ندارند. با اجرای این طرح کار برای نمایندگان مستقل بسیار دشوار خواهد شد.

دکتر عثمانی نماینده بوکان و عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس ضمن تائید این مساله می گوید: اين طرح بستر حزبى شدن انتخابات را فراهم خواهد ساخت و گامى اساسي در جهت تحزب خواهد بود. به نظر بنده تحزب تنها راه كارآمدى مجلس و اصولاً انتخابات است و ضمانت اجرايي عمل به وعده هاى انتخاباتى بشدت افزايش خواهد يافت و منتخبين راه فرار از مسئوليت را نخواهند داشت. اين طرح در دوره ى اول گامى بسوى حضور نخبگان در مجلس است و در دوره هاى بعد گامى اساسي در جهت حزبى شدن انتخابات.

این نماینده مجلس با بیان برخی دیگر از محاسن طرح استانی شدن انتخابات در خاتمه به  صدای آشنا گفت: با اجرای این طرح زمينه و برد شايعات را بشدت تقليل می یابد و امكان كسب رأى از طريق تهديد و تطميع را بشدت كاهش مي دهد. باعث مي شود شاخصه هاى انتخاب از مسائل ريز و حاشيه اى به مسائل كلان و اصلي ارتقا يابد. نمايندگان شهرستان ها همسنگ با نمايندگان مركز استان در مسائل استان نقش داشته باشند و نمايندگان بجاى چانه زنى هاى درون استانى از رؤسهاى شاخص محور، در جهت بهبود شاخص هاى توسعه اى استان تلاش كنند. همگرايي و همسويي نمايندگان استان يكى ديگر از آثار اين طرح است و باعث مي شود بجاى اينكه تلاش و ظرفيت نمايندگان صرف خنثى كردن تلاش هاى همديگر در داخل استان شود باعث هم افزايي و افزايش قدرت مجمع نمايندگان استان خواهد شد. جناح بندي هاى سياسي خود را نمايان تر خواهد ساخت و از چهره هاى پنهان پرده برخواهد افتاد. كيفيت آرا افزايش خواهد يافت و ضريب تأثير ظرفيت هاى فاميلي و قبيله اى و ساير پارامترهاى غيراصولى و زائد بشدت تقليل خواهد يافت. تلاش نمايندگان را جهت توسعه ى كل استان بيشتر خواهد كرد و امكان دسترسي مردم استان به نمايندگان بيشتر خواهد شد چون به هر كدام از نمايندگان استان مراجعه كنند بايد نمايندگان پاسخگو باشند. مردم در حوزه هاى مختلف ميتوانند از نمايندگان مختلف پيگير مشكلات باشند و به تبع كميسيون تخصصى هر نماينده، مردم ميتوانند مطالبات خود را در آن زمينه از نمايندگان پيگير باشند. مجلس از نمايندگان شاخص ترى بهره مند خواهد شد و قوه مقننه در كشور تقويت خواهد شد كه نهايتاً منجر به قوانينى مفيدتر و نظارت بيشتر بر اجراى درست قوانين خواهد شد.

حال باید منتظر ماند و دید که آیا نمایندگان بر سر جزئیات این طرح به توافق خواهند رسید؟

 آیا بعد از تصویب مجلس شورای نگهبان مفاد این طرح را همچون گذشته در تضاد با قانون اساسی تشخیص نخواهد داد؟

در صورت تصویب نهایی آیا انتخابات در اسفند ماه سال جاری امکان اجرا شدن این طرح وجود خواهد داشت یا مکانیزم فعلی ادامه خواهد یافت؟

برای پاسخ به این سؤالات باید منتظر ماند و مذاکرات و جلسات این روزها و شاید هفته های آتی مجلس را پیگیری کرد.

گزارش از رسول گلباخی

 بازنشر

سوما نیوز

اروم نیوز